An Nam Tử được coi là một vị thuốc quý có tác dụng chữa ho khan, nôn ra máu, sưng họng,… Bên cạnh đó, loại thảo dược thiên nhiên này còn giúp chữa viêm họng, viêm amidan cấp và chảy máu cam ở trẻ nhỏ.

Tên khác: Cây thạch, đười ươi, cây ươi, lười ươi

Tên Hán – Việt: Bàng đại hải, an nam tử (Cương Mục Thập Di), đại hải tử (Trung Quốc Dược Học Đại Từ Điển), hồ đại hải (Tục Danh)

Tên khoa học: Sterclia lyhnophora Hance hay Sahium lychnporum (Hance) Kost

Họ: Trôm Sterculiacae.

Mô tả an nam tử

Đặc điểm bên ngoài của an nam tử

Cây lớn cao 20 – 25 m. Cành có góc cạnh, nhiều lông khi còn non, nhưng sau già nhẵn. Các lá to dày thường tập trung ở đầu cành. Lá nguyên hay sẻ ra 3-5 thùy dạng bàn tay với cuống lá to, nhăn và mập.

Lá non thường có màu nâu tím, lá già thường rụng vào mùa khô. Hoa nhỏ, mỗi hoa cho 1-2 quả to, dạng lá. Quả nặng với mặt ngoài màu đỏ và mặt trong màu bạc. Hạt hình bầu dục hoặc thuôn dài, cỡ ngón tay, thường dính vào gốc quả. Hạt giống hình quả trám, màu vàng nâu sẫm, có đường vân mịn không đều.

Nơi phân bố

Có thể tìm thấy cây đười ươi ở nhiều nước khác nhau như Thái Lan, Ấn Độ, Indonesia, Malaysia và các tỉnh ở Trung Quốc như đảo Hải Nam và Quảng Đông. Tại Việt Nam, cây phân bố chủ yếu ở Tây Ninh, Biên Hòa, Trảng Bom, Bình Định, Phú Yên, Bà Rịa, Quảng Trị và Bình Thuận.

Bộ phận dùng, thu hái, chế biến và bảo quản

Bộ phận dùng: Hạt

Thu hái: Thu hoạch vào tháng 4 – 5

Chế biến: Phơi hoặc sấy khô

Bảo quản: Nơi khô ráo, tránh ẩm mốc và tránh ánh sáng mặt trời chiếu trực tiếp

Bài thuốc chữa bệnh từ an nam tử theo dân gian

Để làm thuốc chữa bệnh, người ta thường hái những quả đười ươi chín. Sau đó đem hạt đi phơi hoặc sấy khô để sử dụng cho lần sau. Theo Đông y, hạt của cây có tính lạnh, vị ngọt nhạt, có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, nhuận phổi, thông họng. Vì vậy, thuốc rất thích hợp cho những người bị ho khan, ho không có đờm, khản tiếng, đau họng. Dưới đây là một số bài thuốc chữa bệnh từ hạt đười ươi như:

Điều trị viêm amidan cấp tính và viêm họng

Cách 1: Lấy 5 gram an nam tử, 5 gram mạch môn đông, 3 gram cam thảo và 5 gram bản lam căn. Tất cả các vị thuốc nêu trên đem hãm với nước sôi và uống nhiều lần trong ngày.

Cách 2: Sử dụng 5 gram an nam tử. 16 gram hoa kim ngân khô, 1 gram cam thảo, 2 gram bạc hà và 4 gram bồ công anh. Đem các vị thuốc này đi rửa sạch và hãm với nước sôi. Uống thay nước trà trong vòng 1 tuần, giúp giảm nhanh triệu chứng bệnh

Chữa mất tiếng, ho khan, viêm đau lợi và họng nóng rát

Sử dụng 5 hạt an nam tử sắc chung với 3 gram cam thảo. Uống như uống nước trà. Uống liên tục trong 1 tuần, triệu chứng bệnh sẽ thuyên giảm. Nếu áp dụng bài thuốc này cho người già và trẻ em, nên cho thêm ít đường phèn để dễ uống.

Chữa ho khan không có đờm, đau họng, khàn tiếng, chảy máu cam hoạc cốt chưng nội nhiệt

Sử dụng 3 hạt an nam tử hãm với nước sôi rồi thêm 15 ml mật ong vào uống. Dùng hỗn hợp thuốc 3 – 5 ngày sẽ giúp đẩy lùi triệu chứng khó chịu do bệnh gây nên.

Điều trị chảy máu cam ở trẻ em

Dùng 2 – 5 hạt an nam tử đã sao vàng đem nấu lấy nước. Sau đó cho trẻ uống 2 – 3 ngày, bệnh sẽ tự khỏi.

Chữa tắc tiếng, mất tiếng hoặc khan tiếng, ho không long đờm

Sử dụng 2 trái bàng đại hải đem ngâm với nước sôi và uống thay nước trà. Uống nước này đều đặn mỗi ngày giúp lấy lại tiếng.

Vị thuốc

Tính vị

Theo Trung Dược Học: Thuốc có vị ngọt đậm và không chứa độc

Theo Đông Dược Học Thiết Yếu: Vị ngọt, tính mát

Quy kinh

Theo Đông Dược Học Thiết Yếu, an nam tử đi vào kinh Phế

Tác dụng

Theo Trung Dược Học, an nam tử có tác dụng tán bế và uất hỏa. Còn theo Đông Dược Học Thiết Yếu, thuốc giúp thanh phế nhiệt, làm trong tiếng. Chính nhờ những tác dụng này, dược liệu tự nhiên này thường chủ trị các bệnh lý sau:

Trị sưng đau cổ họng, ho khan, chảy máu cam (Trung Dược Học)

Chữa họng sưng đỏ đau, trị khan và mất tiếng (Đông Dược Học Thiết Yếu)

Cách dùng và liều dùng

Cách dùng: Sử dụng hạt an nam tử đem ngâm nước cho nở to gấp 8 – 10 lần thể tích thực của hạt. Sau khi hạt nở tiết ra chất nhầy màu nâu nhạt trong và có vị hơi chát. Cho đường vào hòa tan và uống. Bên cạnh đó cũng có thể dùng lá non nấu canh ăn.

Liều dùng: 2 – 3 hoặc 5 – 6 quả

Kiêng kỵ

Không dùng vị thuốc này ở những bệnh nhân mắc bệnh phế có đờm ẩm hoặc phong hàn.

Chú ý

An nam tử chỉ dùng mỗi ngày 2 – 5 hạt. Tuyệt đối không dùng thuốc liên tiếp trong thời gian dài. Đặc biệt không nên dùng quá liều tránh thuốc gây phản ứng phụ ảnh hưởng xấu đến sức khỏe.

An nam tử có tác dụng thanh nhiệt, thư giãn phổi, giúp cải thiện các triệu chứng của nhiều bệnh liên quan đến Phổi. Tuy nhiên, trước khi sử dụng, người bệnh nên hỏi ý kiến bác sĩ để đảm bảo thuốc phát huy hết tác dụng, không gây tác dụng phụ. Ngoài ra, trong quá trình mua thuốc, người bệnh nên lựa chọn những cơ sở bán thuốc uy tín, có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng. Tuyệt đối không mua thuốc trôi nổi trên thị trường để tránh gây bất lợi cho chúng ta.